Türk dünyasının ən böyük dastanlarından biri olan Kitabi Dədə Qorqud sadəcə bir hekayə toplusu deyil. O, Oğuzların dünyagörüşünü, qəhrəmanlıq fəlsəfəsini və qədim türk mədəniyyətini daşıyan bir yaddaşdır.
Tarixi şəxsiyyət yoxsa mifoloji fiqur?— Bu sual hələ cavabsız qalır
Bu sual hələ də cavabsızdır. Lakin xalq inanclarına görə, onun 4 fərqli yerdə məzarı var: Dərbənd (Dağıstan), Bayburt (Türkiyə), Sırdərya (Qazaxıstan) və Naxçıvan (Azərbaycan). Bu, onun nə qədər geniş coğrafiyada iz qoyduğunun göstəricisidir.
Qopuzun Müqəddəs Gücü
Qazax və Qırğız əfsanələrində Dədə Qorqudun ölümü gecikdirmək üçün maraqlı bir üsulu var idi. Rəvayətə görə, o, qopuz çalmağa başlayanda ölüm mələyi (Əzrayıl) onun ruhunu almağa gələ bilmirmiş. Çünki qopuzun səsi kainatın ahəngini təmsil edirdi və bu səs kəsilməyənə qədər zaman dayanırdı.
Dədə Qorqud günlərlə, aylarla qopuz çalaraq ölümü özündən uzaqlaşdırıb. Bu, sənətin və musiqinin ölümsüzlüyünə olan qədim inancın simvoludur.
Dədə Qorqud qopuz çalanda təbiətin dayandığına, suların axmadığına inanılırdı. Qədim inanclara görə, qopuzun səsi şər qüvvələri qovur, xəstələri sağaldır və hətta ölümsüzlük gətirirdi. Bu, onun şaman köklərindən xəbər verir.
Ad Qoyma Ritualı: Qəhrəmanlıqdan Sonra Ad
Oğuzlarda uşağa ad verilməsi üçün onun mütləq bir qəhrəmanlıq göstərməsi lazım idi. Məsələn, Buğac xan bir buğanı öldürdükdən sonra Dədə Qorqud gəlib ona ad vermişdir. Bu, fərdin cəmiyyətdə özünü sübut etməsi fəlsəfəsidir.
Ölümsüzlüyü Axtaran Ozan
Qazax əfsanələrinə görə, Dədə Qorqud ölümsüzlüyü axtaran ilk insandır. O, hara getsə qəbir qazan insanlar görüb və sonda başa düşüb ki, ölümsüzlük yalnız sənətdə və yaxşı əməllərdədir. Sonda qopuz çalaraq əbədiyyətə qovuşub.
Ölümsüzlük yalnız sənətdə və yaxşı əməllərdədir.— Dədə Qorqud əfsanəsindən
